“`html
بازهم «کلید‌به‌کلید»؛ بدمسکن‌ها «مسکن» لازم دارند یا «درآمد مکفی»؟
به تازگی، مدیریت شهری تهران اقدام به ساخت «شهرک مسکونی عظیم با همه امکانات» در حاشیه یکی از محله‌های فقیرنشین کرده است. این طرح به عنوان ادامه پروژه نه چندان موفق «کلید‌به‌کلید» در کمیسیون ماده ۵ به تصویب رسیده است.
تحلیل وضعیت بدمسکن‌ها
رئیس تیم تدوین طرح جامع مسکن تا سال ۱۴۱۵ بر این باور است که مشکل بدمسکن‌های ساکن در محله‌های غیررسمی، به جای «مسکن»، بیشتر به «فقر و بیکاری» مرتبط است.
تا زمانی که معیشت و شرایط اقتصادی این خانوارها بهبود نیابد و درآمد آنها به سطح حداقلی برای پوشش هزینه‌های زندگی نرسد، هر نوع «واگذاری امتیاز ملکی» از جمله «خانه معوض» یا «کلید مسکن نو در مکان دیگر»، در نهایت به فروش آن برای تأمین هزینه‌های ضروری‌تر منجر می‌شود.
نظر کارشناسان
دکتر محمود اولاد اظهار می‌دارد که:
- محله‌هایی که بدمسکن‌ها در آن ساکن هستند از نظر دولت‌ها «غیررسمی» به شمار می‌روند، اما ساکنان آنها را «مناسب» و کارشناسان آنها را «غیراستاندارد» می‌دانند.
- مشکل از جایی آغاز می‌شود که گروه‌های کم‌درآمد و فقیر نتوانسته‌اند مسکن‌های استاندارد متناسب با توان اقتصادی خود را در بازار رسمی خرید یا اجاره کنند.
- نتیجه این امر، مهاجرت به مسکن‌هایی با استاندارد زیر خط است.
استانداردهای موجود
استاندارد فعلی بازار مسکن ایران برای «دهک‌های متوسط رو به بالا» طراحی شده است.
اگر قرار باشد که بدمسکن‌ها به این سطح استاندارد برسند، باید درآمد آنان فراتر از خط فقر افزایش یابد و شغل‌های مناسبی برای آنها تامین شود. با توجه به شرایط ناپایدار اقتصادی فعلی ایران، تحقق این دو گزینه تقریباً ممکن نیست.
راهکارها و گزینه‌ها
به همین خاطر، گزینه «جابجایی به مسکن بهتر» نیز نمی‌تواند مشکل اصلی بدمسکن‌ها را حل کند. تنها گزینه‌های باقی‌مانده، «رهاسازی سکونتگاه‌های غیررسمی به حال خود» یا «تنظیم خط استاندارد مسکن مناسب در راستای فقر فزاینده» خواهد بود.
این گزینه آخر می‌تواند با «رسمیت‌بخشی محله‌های غیررسمی در شهر» محقق شود. در شرایطی که فقر فزاینده در کوتاه‌مدت و میان‌مدت احتمالاً قابل کنترل نیست، دولت و شهرداری باید تعریف جدیدی از «مسکن حداقلی» ارائه دهند.
تحول در محله‌های فقیرنشین
در تعریف جدید، چند تحول در محله‌های بدمسکن‌ها می‌تواند رخ دهد:
- دست‌زدن به انگ اجتماعی در محله‌های غیررسمی.
- تأمین حق تحصیل برای فرزندان ساکنان این محله‌ها.
- و ورود مشاغل جدید به این مناطق.
در بسیاری از این محله‌ها، ساکنان مغازه‌هایی تأسیس کرده‌اند که با رسمیت‌یافتن محله، کیفیت این واحدهای تجاری امکان بهبود خواهد داشت و شغل‌های مناسب‌تری با درآمد بیشتر شکل خواهد گرفت.
“`
