در سال‌های اخیر، رشد قابل توجه قیمت طلای جهانی و تورم بالا، طلا را به یکی از گزینه‌های مهم حفظ ارزش دارایی خانوارها تبدیل کرده است. بخشی از این بازار از ویترین طلافروشی‌ها به صفحه تلفن همراه منتقل شده و پلتفرم‌های آنلاین امکان خرید طلا با حجم پایین و بدون نیاز به نگهداری فیزیکی را فراهم کرده‌اند. اما توسعه سریع این بازار، پرسش‌هایی درباره نحوه نگهداری طلا، میزان ذخایر و تعهدات پلتفرم‌ها در برابر مشتریان ایجاد کرده است.
انتشار اخباری درباره اختلال در فعالیت برخی پلتفرم‌های خرید و فروش آنلاین طلا، بار دیگر موضوع نظارت و اعتماد در این بازار را به کانون توجه آورد. سوال اصلی این است که سیاستگذار چگونه می‌تواند میان توسعه این بازار و کنترل ریسک‌های آن تعادل برقرار کند؟ شفافیت موجودی طلا، ایجاد رویه نظارتی مشخص و معتبر، نگهداری در خزانه مستقل و حسابرسی قابل‌راستی‌آزمایی، از جمله سازوکارهایی است که می‌تواند پایه‌های اعتماد را در این بازار تقویت کند.
رشد بازار طلای آنلاین و تغییر رفتار خانوارها
در پنج سال گذشته، تورم بالا و کاهش قدرت خرید خانوار ایرانی، همراه با رشد ۱۳۱ درصدی قیمت طلای جهانی و افزایش بیش از ۷۹۰ درصدی نرخ دلار، مسیر حرکت نقدینگی خانوارها را به سمت دارایی‌هایی با حفظ ارزش بیشتر هدایت کرده است. طلا از یک دارایی سنتی به گزینه‌ای نزدیک‌تر به سبد دارایی خانوارها تبدیل شده است. خرید طلای فیزیکی با هزینه‌های بالایی مانند اجرت ساخت و دغدغه نگهداری همراه است، اما پلتفرم‌های آنلاین این امکان را فراهم کرده‌اند تا با مبالغ پایین‌تر و به صورت دیجیتال، طلا خریداری شود. این تحول، رشد بازار طلای آنلاین را به دنبال داشته است.
چالش‌های نظارتی و نیاز به چارچوب یکپارچه
نهادهایی مانند وزارت صنعت، معدن و تجارت، اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی و پلیس فتا در صدور مجوز و پیگیری فعالیت پلتفرم‌های آنلاین طلا نقش دارند، اما نبود چارچوب یکپارچه و تخصصی برای تمام ابعاد فعالیت این پلتفرم‌ها، چالشی مهم است. بانک مرکزی سامانه‌ای برای نظارت بر این پلتفرم‌ها تعریف کرده که همه باید به آن متصل شوند. این سامانه می‌تواند نظارت منسجم‌تر و اعتبار بازار را افزایش دهد و مشتریان را از سازوکار فعالیت پلتفرم‌ها مطلع سازد.
تفاوت پلتفرم‌های طلا با موسسات مالی
پلتفرم‌های آنلاین طلا با بانک‌ها و موسسات مالی تفاوت‌های ساختاری دارند. بانک‌ها نقش واسطه‌گری پولی و ارتباط گسترده در نظام مالی دارند، اما پلتفرم‌های طلا چنین جایگاهی ندارند. بنابراین، اختلال در یک پلتفرم به معنای اختلال در کل بازار نیست و سیاستگذاری باید بر اساس مدل کسب‌وکار و چارچوب حقوقی خاص این پلتفرم‌ها انجام شود.
شفافیت؛ کلید اعتماد در بازار طلای آنلاین
مساله اصلی در بازار طلای آنلاین، شفافیت است. مشتریان باید بدانند طلای ثبت‌شده در حسابشان کجا نگهداری می‌شود، میزان ذخایر فیزیکی چقدر است و چه سازوکاری برای تطابق دارایی با تعهدات وجود دارد. شفافیت می‌تواند نگرانی‌های عمومی را کاهش داده و اعتماد به این بازار را افزایش دهد. تا کنون مساله گسترده‌ای درباره بازپس‌گیری طلا از پلتفرم‌ها گزارش نشده، اما نگرانی‌ها درباره نحوه نگهداری و تحویل فیزیکی طلا باید با سیاستگذاری مناسب و نظارت دقیق پاسخ داده شود.
