محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، بار دیگر ایده خود درباره واگذاری زمین ۲۰۰ متری به جوانان تازه ازدواج کرده را مطرح کرد و آن را به عنوان راهکاری موثر برای تامین مسکن این گروه معرفی نمود. این طرح که تیرماه سال ۱۴۰۳ نیز مطرح شده بود، اکنون زیر ذره‌بین کارشناسان و فعالان بازار مسکن قرار گرفته است.
کانون نیاز مسکن و تمرکز بر کلان‌شهرها
طبق آمار سال ۱۴۰۲، حدود ۶۰ درصد مستاجران در ۷ کلان‌شهر بزرگ کشور سکونت دارند که جمعیتی معادل ۳ میلیون خانوار را تشکیل می‌دهند. این گروه نیمی از فقرای مسکن را شامل می‌شوند و بنابراین، تمرکز بر واگذاری زمین ۲۰۰ متری باید با اولویت کلان‌شهرهایی مانند تهران، کرج، اصفهان، مشهد، قم، شیراز و اهواز باشد.
محدودیت‌های جمعیتی و زیرساختی
قالیباف همزمان با طرح این ایده بر کنترل جمعیت‌پذیری کلان‌شهرها تاکید کرده است. از آنجا که واگذاری زمین و ساخت‌وساز به بارگذاری جمعیتی جدید منجر می‌شود، اجرای این طرح در داخل شهرهای بزرگ با محدودیت‌هایی مواجه است.
از سوی دیگر، زمین‌های دولتی در کلان‌شهرها محدود و پراکنده هستند و بسیاری از آنها به دلیل نبود سیاست‌های مالیاتی مناسب، به صورت خام باقی مانده‌اند. همچنین، ساخت شهرک‌های بدون زیرساخت در حاشیه شهرها مورد انتقاد قرار گرفته و تامین زیرساخت‌های لازم برای اراضی بیرون از شهرها چالش بزرگی است.
راهکار تهاتر زمین و نقش بخش خصوصی
قالیباف پیشنهاد تهاتر زمین با هزینه تامین زیرساخت از طریق واگذاری به بخش خصوصی را مطرح کرده است. این مدل در صورت فراهم بودن شرایط اقتصادی و رفع موانع سرمایه‌گذاری می‌تواند به توسعه مسکن کمک کند.
چالش‌های اقتصادی و توان خرید مستاجران
یکی از مهم‌ترین موانع اجرای طرح، وضعیت اقتصادی مستاجران و قدرت خرید آنهاست. کاهش تورم و بهبود درآمدها گام‌های اولیه برای کاهش هزینه‌های مسکن به شمار می‌روند. همچنین، هرگونه واگذاری زمین یا ساخت مسکن حمایتی نیازمند مشارکت مالی بخشی از مشمولان است که در شرایط اقتصادی کنونی دشوار به نظر می‌رسد.
سابقه واگذاری زمین دولتی و ضرورت بازآفرینی شهری
در دو دهه گذشته، واگذاری انبوه زمین دولتی دو بار انجام شده است اما نتایج آن نشان داده که صرف واگذاری زمین به معنای تامین مسکن نیست. فقرای مسکن نیازمند توانمندسازی اقتصادی هستند و بازآفرینی نقاط فرسوده درون شهرهای بزرگ می‌تواند بخشی از نیاز مسکن را تامین کند.
در مجموع، طرح واگذاری زمین ۲۰۰ متری به جوانان ایده‌ای جذاب است اما برای تحقق آن باید چالش‌های جمعیتی، زیرساختی و اقتصادی به دقت بررسی و مدیریت شوند.
