به گزارش اقتصادنیوز به نقل از مهر، تصور سنتی از اتوماسیون بر حذف مشاغل یدی، تکراری و کم‌مهارت استوار بود. اما موج جدید هوش مصنوعی این دیدگاه را تغییر داده است. مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی اکنون قادر به انجام وظایفی مانند نوشتن، تحلیل، کدنویسی، خلاصه‌سازی و جستجوی اسناد هستند که پیش‌تر نیازمند تحصیلات دانشگاهی و مهارت‌های شناختی بالا بود.
مطالعه مشترک مؤسسه بیمه فرانسوی «Coface» و دیده‌بان مشاغل در معرض تهدید و نوظهور (OEM) نشان می‌دهد که مشاغل پیچیده و مهارت‌محور نیز به مرز جدیدی از اتوماسیون رسیده‌اند. این مطالعه ۹۲۳ حرفه را به وظایف پایه تقسیم کرده و قابلیت اتوماسیون هر یک را بر اساس قواعد قابل بازبینی ارزیابی کرده است.
۱۰ گروه شغلی در معرض ریسک هوش مصنوعی
گزارش مرکز آموزش فنی و حرفه‌ای «Edoxi» امارات، ده گروه شغلی را به عنوان مشاغل در معرض توجه ویژه معرفی کرده است:
- کارکنان ورود داده
- کارکنان خدمات مشتری
- بازاریابان تلفنی
- کارکنان دفترداری و حسابداری
- نمونه‌خوان‌ها و ویراستاران
- تحلیلگران تحقیقات بازار
- دستیاران حقوقی و پژوهشگران حقوقی
- مترجمان
- صندوق‌داران خرده‌فروشی
- توسعه‌دهندگان نرم‌افزار در سطوح ابتدایی
مطالعات «Coface» نشان می‌دهد که حدود یک حرفه از هر هشت حرفه بررسی‌شده بیش از ۳۰ درصد وظایف آن قابل اتوماسیون است. این آستانه می‌تواند منجر به بازآرایی عمیق وظایف و جابه‌جایی قابل توجه نیروی کار شود. بیشترین ریسک در حوزه‌های مهندسی، فناوری اطلاعات، امور اداری، مالی، حقوقی و مشاغل خلاق و تحلیلی مشاهده می‌شود.
تأثیر بر وظایف و مهارت‌های شغلی
وظایفی که شامل گردش کاری ساختاریافته، پردازش اطلاعات و اجرای قواعد هستند، بیشترین قابلیت جایگزینی توسط هوش مصنوعی را دارند. به عنوان مثال، ابزارهای تشخیص متن و هوش مصنوعی مولد می‌توانند استخراج و ورود داده‌ها را با نظارت محدود انسانی انجام دهند. چت‌بات‌ها بخش عمده‌ای از پرسش‌های خدمات مشتری را پاسخ می‌دهند و در حسابداری، تطبیق حساب‌ها و طبقه‌بندی تراکنش‌ها به صورت خودکار انجام می‌شود.
در حوزه حقوق و برنامه‌نویسی، هوش مصنوعی قادر به خلاصه‌سازی آرای قضایی، مرور قراردادها و تولید پیش‌نویس اسناد استاندارد است. همچنین دستیارهای کدنویسی می‌توانند کدهای متعارف را تولید و مستندسازی کنند. با این حال، تحلیل‌های پیچیده، قضاوت تخصصی و نظارت بر خروجی‌های هوش مصنوعی همچنان به تخصص انسانی نیاز دارد.
چالش‌های بلندمدت بازار کار
یکی از پیامدهای مهم این تحول، حذف موقعیت‌های ابتدایی شغلی است که معمولاً نقطه ورود نیروی جوان به حرفه‌ها محسوب می‌شوند. وظایفی مانند تهیه پیش‌نویس اولیه، پژوهش مقدماتی و کدنویسی پایه که نقش مهمی در انباشت تجربه دارند، در معرض اتوماسیون قرار گرفته‌اند. این موضوع می‌تواند منجر به کمبود نیروی متخصص در آینده شود که تجربه لازم برای مشاغل پیشرفته‌تر را کسب کرده‌اند.
تأثیرات اقتصادی و آموزشی
مطالعه «Coface» نشان می‌دهد میزان تأثیر هوش مصنوعی بر بازار کار در کشورهای مختلف متفاوت است؛ از حدود ۱۲ درصد در ترکیه تا نزدیک ۲۰ درصد در بریتانیا. اقتصادهای خدمات‌محور و ثروتمند بیشتر در معرض این تغییرات قرار دارند.
علاوه بر این، اتوماسیون می‌تواند سهم بیشتری از ارزش افزوده را از نیروی کار به سرمایه منتقل کند که برای دولت‌ها چالش‌های مالیاتی و تأمین اجتماعی ایجاد می‌کند. همچنین تمرکز فناوری در شرکت‌ها و کشورهای محدود، وابستگی فناورانه را افزایش می‌دهد.
در حوزه آموزش عالی، رابطه سنتی میان مدرک تحصیلی، دستمزد و امنیت شغلی تضعیف شده و مهارت‌هایی مانند قضاوت، سازگاری و نظارت بر سامانه‌های هوشمند اهمیت بیشتری یافته‌اند. بر اساس پیمایش موسسه آموزشی «HEPI» بریتانیا در سال ۲۰۲۶، ۹۵ درصد دانشجویان کارشناسی از هوش مصنوعی استفاده می‌کنند و ۹۴ درصد آن را در تکالیف خود به کار می‌برند، اما کمتر از نیمی احساس می‌کنند اعضای هیئت علمی به اندازه کافی در این زمینه آگاه هستند.
